Srđevdan se obeležava 20. oktobra, odnosno 7. oktobra po julijanskom kalendaru. Pojedine porodice slave ga kao krsnu slavu, a u zanatskoj tradiciji posebno mesto ima među obućarima i opančarima.
Prema crkvenom predanju, Sergije i Vakh bili su rimski dostojanstvenici koji su zbog hrišćanske vere i odbijanja da prinesu žrtvu rimskim bogovima bili podvrgnuti mučenju i stradali. Njihovo poštovanje najpre se širilo na Istoku, a zatim i u drugim hrišćanskim krajevima.
Dan kada se volovi nisu izvodili na oranje
Među običajima koji se vezuju za Srđevdan najčešće se pominje uzdržavanje od oranja. Prema narodnom verovanju, ratari tog dana nisu izvodili volove u polje niti ih uprezali za rad.
Portal Poreklo beleži i predanje da na ovaj praznik divlje zveri postaju pitome i krotke. Reč je o narodnim verovanjima koja su pratila praznik, a ne o crkvenim pravilima za svakodnevne poslove.
Zaštitnik obućara i opančara
Srđevdan je poznat i kao zanatlijska slava obućara i opančara. U narodnom predanju Sveti Srđa na svoj praznik obilazi njihove radionice i praznuje zajedno sa majstorima.
Za ovaj datum vezuje se i predstava o granici između jeseni i zime. Takvo shvatanje pripada narodnom kalendaru i načinu na koji su ljudi povezivali praznike sa smenom godišnjih doba. Ne označava stvarni kalendarski početak zime.
Praznik sa dugom istorijom na Jadranu
O nekadašnjoj rasprostranjenosti poštovanja ovih svetitelja svedoče crkve posvećene Sergiju i Vakhu na južnom Jadranu.
Posebno je poznata crkva na Bojani, povezana sa srednjovekovnom istorijom Zete. Poštovanje svetitelja širilo se iz primorskih krajeva u unutrašnjost, a porodice su sa seobama prenosile i svoju krsnu slavu.
Slavski kolač, sveća i porodično okupljanje
U domovima koji slave Srđevdan pripremaju se slavski kolač i žito, pale se slavska sveća i prinosi vino. Kako je sveštenik Milivoje Starovlah objasnio za „Politiku“, suština slave je molitveno proslavljanje svetitelja, dok svečani ručak i broj gostiju nisu njeno glavno obeležje.
Trpeza je mrsna kada praznik ne pada u posni dan. Kada Srđevdan padne u sredu ili petak, priprema se posna hrana. Ove, 2026. godine, praznik pada u utorak.
Porodični običaji mogu se razlikovati od mesta do mesta. Uz slavsku sveću i kolač, u nekim domovima čuvaju se i priče o precima koji su istu slavu obeležavali pre njih.
