Naučnici već godinama istražuju načine na koje biljke reaguju na opasnost, prilagođavaju se stresu i putem podzemnih mreža mogu da prenesu određene signale drugim biljkama.
Iako biljke nemaju mozak niti nervni sistem poput životinja, naučna istraživanja pokazuju da one imaju složene načine reagovanja na promene u okruženju. One mogu da registruju različite vrste stresa, od napada insekata i bolesti, preko suše, pa sve do ekstremnih vremenskih uslova i požara.
Kod nekih biljaka prethodno iskustvo stresnih situacija može ostaviti trag koji utiče na njihove buduće reakcije. Naučnici ovaj proces opisuju kao svojevrsnu „ćelijsku memoriju“ ili memoriju stresa.
To, međutim, ne znači da drvo pamti događaj kao čovek, već da promene u njegovim ćelijama mogu omogućiti brži odgovor kada se ponovo suoči sa sličnom pretnjom, prenosi časopis Plant Physiology.
Te promene mogu biti povezane sa aktivnošću određenih gena, biljnim hormonima i odbrambenim mehanizmima koji pomažu biljci da se lakše prilagodi nepovoljnim uslovima.
Šumski internet ispod zemlje
Jedan od najzanimljivijih fenomena u svetu biljaka jeste način na koji su stabla i druge biljke povezane ispod površine zemlje. Njihovi koreni često stupaju u vezu sa mikoriznim gljivama koje stvaraju ogromne mreže kroz zemljište.
Kroz te podzemne veze mogu se prenositi voda, hranljive materije, ali i određeni hemijski signali. Zbog toga ih naučnici često nazivaju „wood wide web“ – svojevrsnim šumskim internetom, iako je reč o prirodnom sistemu razmene, a ne komunikaciji u ljudskom smislu.
Kada je jedna biljka napadnuta insektima ili oštećena, ona može da pokrene odbrambene reakcije i oslobodi hemijska jedinjenja koja joj pomažu da se zaštiti. Istraživanja pokazuju da biljke povezane podzemnim mrežama mogu reagovati na određene signale iz svog okruženja i aktivirati sopstvene mehanizme odbrane.
Kako se biljke prilagođavaju požarima?
Požari su jedan od najvećih izazova za šumske ekosisteme, ali neke biljne vrste tokom evolucije razvile su posebne načine preživljavanja. Neka stabla imaju debelu koru koja ih štiti od visokih temperatura, dok druge biljke imaju sposobnost da ponovo izrastu nakon požara.
Naučnici proučavaju kako izloženost ekstremnim uslovima utiče na kasnije reakcije biljaka. Kod pojedinih vrsta primećene su promene koje im pomažu da se bolje nose sa budućim stresom, ali stručnjaci naglašavaju da to nije sećanje poput ljudskog, već složen biološki odgovor organizma.
Šuma kao povezan sistem
Nova istraživanja menjaju način na koji posmatramo šume. Drveće više nije samo skup pojedinačnih stabala koja se takmiče za svetlost i prostor, već deo složenog ekosistema u kojem postoje različiti oblici povezanosti i razmene, prenosi Nature.
Ipak, naučnici upozoravaju da popularne priče o tome kako „drveće razgovara“ često pojednostavljuju stvarne procese. Biljke zaista šalju hemijske signale i mogu biti povezane preko podzemnih mreža, ali način na koji ta komunikacija funkcioniše još uvek je predmet brojnih istraživanja.
