Izdaleka se prvo vide zidine i svetle fasade iznad padina. Tek kada se prođe kroz kapiju, otkriva se koliko je Monsaraz zapravo zbijen: kuće izlaze neposredno na uske ulice, prolazi povezuju susedne nizove zgrada, a kamen i beli kreč smenjuju se na gotovo svakom koraku.
Ovo malo naselje u unutrašnjosti Portugala sačuvalo je prepoznatljivu srednjovekovnu celinu. Njegov položaj najbolje se razume kada se stigne do utvrđenja i pogleda koliko daleko odatle može da se prati okolni predeo.
Ulice koje povezuju kapiju, trg i tvrđavu
Za početak obilaska dobar orijentir je Porta da Vila, jedna od kapija u zidinama. Odatle se ulazi u mrežu popločanih ulica i kratkih poprečnih prolaza.
Dve važne ulice, Rua Direita i Rua de Santiago, pomažu da se razume raspored naselja. Kretanje kroz njih vodi između kuća, pored nekadašnjih javnih zgrada i prema prostoru oko crkve.
Na trgu Largo Dom Nuno Álvares Pereira ulični prolazi ustupaju mesto otvorenijem prostoru, uz crkvu Nossa Senhora da Lagoa. Opštinska turistička ruta upravo kapiju, ulicu Rua Direita, ovaj trg i zamak povezuje u jednu šetnju.
U poređenju sa Monsantom, portugalskim selom čije su kuće uklopljene između ogromnih stena, Monsaraz ima drugačiji izgled. Ovde se ističu nizovi belih fasada, kameno popločanje i jasan okvir zidina.
Tvrđava koja je nastajala kroz više vladavina
Zamak nije podignut odjednom. Prema podacima opštine Reguengos de Monsaraz, njegovo oblikovanje trajalo je tokom više kraljevskih vladavina.
U vreme Afonsa III građeni su delovi utvrđenja i kule, dok se za vladavinu kralja Diniša vezuje izgradnja glavne kule i znatnog dela spoljnog odbrambenog zida. Kasnije su dodavani novi elementi koji su razdvajali vojni prostor od kuća u naselju.
Unutrašnje dvorište zamka dobilo je tokom 19. veka i neočekivanu namenu: stanovnici su ga prilagodili za borbe s bikovima, koristeći materijal iz tada već oronulih građevina.
Pogled na jezero koji nije srednjovekovan
Sa tvrđave i oboda naselja danas se pruža pogled na Alkevu, veliko veštačko jezero sa brojnim zalivima i ostrvima.
Voda ispod Monsaraza pripada mnogo novijem sloju ovog predela. Akumulacija je nastala pregrađivanjem reke Gvadijane, a brana Alkeva završena je 2002. godine. Današnji prizor zato spaja staro utvrđeno naselje sa pejzažom izmenjenim savremenim hidrotehničkim projektom.
Upravo taj odnos vredi pratiti tokom obilaska. Između kuća pogled je ograničen zidovima i zavojima ulice; nekoliko koraka dalje, uz zidine, otvara se široka površina vode i alentežanske ravnice.
Za šetnju zato treba ostaviti vremena i van glavne trase od kapije do zamka , naročito za prolaze koji vode prema obodu naselja.
