Na obodima Bežanijske kose, u neposrednoj blizini Starog bežanijskog groblja, krije se lokacija koja nosi duboku istorijsku težinu iz perioda Drugog svetskog rata – Belanovića rupa.
Ovaj lokalitet je spomen-groblje žrtvama fašističkog terora, ali je malo mlađih sugrađana upoznato sa tim kako je ova uvala nastala i šta se tu dešavalo u ratnim godinama.
Kako je nastala Belanovića rupa?
Sama lokacija dobila je naziv po obliku i nameni terena, a istorijski gledano, reč je o prostoru koji je prvobitno nastao ljudskim delovanjem – kopanjem zemlje radi obezbeđivanja materijala i odbrane od poplava na ovom delu nekadašnje periferije.
Međutim, tokom okupacije u Drugom svetskom ratu, ova udubljenja na Bežanijskoj kosi postala su stratište i masovna grobnica.
Grobnica hiljada nedužnih žrtava
U periodu od 1941. do 1944. godine, nemačke okupacione snage su na ovom mestu streljale, ali i dovozile tela ljudi koji su stradali u logorima, poput logora na Sajmištu i Banjici, ili su bili streljani širom Beograda. Tela ubijenih su u tajnosti, često dopremana zaprežnim kolima, bacana i zakopavana u masovne grobnice na ovom prostoru.
Podaci o tačnom broju stradalih do danas se razlikuju u zavisnosti od izvora. Prema evidenciji Državne komisije Srbije, na ovom lokalitetu počiva oko 3.600 žrtava.
Sa druge strane, podaci Saveza udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata (SUBNOR) navode da se u oko 70 masovnih grobnica na ovom prostoru nalazi čak do 8.000 nevinih ljudi.
Među stradalima su bili pripadnici antifašistickog pokreta, rodoljubi, kao i veliki broj Jevreja, Roma i drugih civila koje je okupacioni režim označio kao neprijatelje.
Sećanje koje živi i danas
Nakon završetka rata, tačnije 7. jula 1951. godine, Savez boraca je na ovom mestu podigao spomen-obeležje kako bi sačuvao sećanje na sve stradale i sprečio da žrtve padnu u zaborav. Memorijalni kompleks obuhvata površinu oko 3,5 hektara.
