Hormonski talas koji pomaže bebi da preživi
Švedski pedijatar Hugo Lagercrantz godinama je proučavao fiziološke promene koje prate rođenje i koristio izraz „stres rađanja“ kako bi opisao intenzivnu reakciju organizma novorođenčeta. Istraživanja njegovog tima pokazala su da bebe rođene vaginalnim putem mogu imati višestruko veće koncentracije noradrenalina u krvi iz pupčane vrpce u poređenju sa bebama rođenim planiranim carskim rezom.
Tokom porođaja, kontrakcije materice privremeno utiču na dotok kiseonika do bebe, što pokreće oslobađanje hormona stresa, uključujući adrenalin i noradrenalin. Ova reakcija deo je prirodnog mehanizma prilagođavanja organizma na prelazak iz materice u spoljašnju sredinu.
Od pluća ispunjenih tečnošću do prvog udaha
Jedna od najvažnijih promena događa se u plućima. Dok se razvija u materici, beba ima pluća ispunjena tečnošću, što je neophodno za njihov rast. Nakon rođenja, ta tečnost mora da se ukloni kako bi pluća mogla da preuzmu kiseonik iz vazduha.
Hormoni koji se oslobađaju tokom porođaja, posebno adrenalin, pomažu ćelijama pluća da ubrzaju preuzimanje tečnosti. Time se organizam priprema za prvi udah i samostalno disanje. Značaj ovog mehanizma potvrđen je i eksperimentalnim istraživanjima na životinjama, u kojima su poremećaji odgovarajućih signalnih puteva otežavali prilagođavanje disanju nakon rođenja.
Hormonski odgovor pomaže i u oslobađanju energetskih rezervi, odnosno šećera i masti, koji bebi postaju neophodni nakon prekida dotoka hranljivih materija preko pupčane vrpce.
Mirno budno stanje posle velikog napora
Nakon početne fiziološke aktivacije, mnoge bebe ulaze u stanje koje istraživači nazivaju „mirnom budnošću“. Disanje se ujednačava, telo se umiruje, a novorođenče može da bude budno i da posmatra okolinu. U jednoj studiji koja je pratila novorođenčad tokom prvog sata života, bebe su u tom stanju provodile približno 40 minuta.
Potom često sledi san, važan za oporavak i prilagođavanje na nove uslove. Istraživanja ukazuju da novorođenčad prvog dana života mogu provoditi više vremena u dubokom snu nego narednog dana, mada se obrasci sna razlikuju od bebe do bebe.
Zaštitni sloj koji beba donosi na svet
Beli, kremasti sloj koji se često vidi na koži i u kosi novorođenčeta naziva se vernix caseosa. Ova prirodna prevlaka štiti kožu tokom boravka u plodovoj vodi, a sastojci koje sadrži imaju i zaštitna svojstva protiv mikroorganizama. Istraživanja su pokazala da pojedini proteini u verniksu mogu direktno da deluju na bakterije.
Tako novorođenče na svet dolazi sa nizom bioloških mehanizama koji mu pomažu da prebrodi prve, izuzetno zahtevne trenutke: od hormonskog odgovora koji priprema pluća za disanje do energetskih rezervi i zaštite kože. Ono što spolja može izgledati kao potpuno opušteno ponašanje bebe zapravo dolazi nakon velikih promena kroz koje je njen organizam upravo prošao.
