U Istorijskom arhivu Sombora ne čuvaju se samo stari spisi i dokumenta, već i priče, sudbine i odluke koje su oblikovale grad kroz vekove. Ova ustanova danas predstavlja jedno od najvažnijih mesta za proučavanje istorije Sombora i okolnih opština, ali i prostor u kojem prošlost ostaje sačuvana za buduće generacije.
Povelja kojom je Sombor postao slobodan kraljevski grad
Kako objašnjava Nataša Stojanović direktorka Istorijskog arhiva Sombor, ustanova pokriva područje grada Sombora, kao i opštine Apatin, Odžaci, Kula i Bač. Među najvrednijim dokumentima izdvaja se povelja iz 1749. godine, kojom je Sombor proglašen slobodnim i kraljevskim gradom.
Povelja je napisana na latinskom jeziku, a Somborci su, kako navode iz arhiva, prikupili 150.000 forinti kako bi je otkupili i time obezbedili gradu status slobodnog kraljevskog grada. Danas se, zahvaljujući Pokrajinskom sekretarijatu za kulturu, čuva u specijalizovanoj klimatizovanoj komori sa posebnim uslovima zaštite.
Originalni dokument javnosti je do sada prikazan svega nekoliko puta, dok posetioci u holu arhiva mogu da vide fototipsko izdanje povelje.
Od starih zapisnika do digitalizovanih filmova
Pored povelje, u arhivu se čuva i raznovrsna građa, među kojom su prvi statut grada, zapisnici sa zbora somborskih graničara i somborska pisma iz Beča.
Posebnu pažnju poslednjih godina privukla je digitalizacija kino-zbirke, zahvaljujući kojoj su sačuvani stari filmski zapisi o tome kako je Sombor nekada izgledao. Uz stare fotografije, upravo ti snimci danas predstavljaju dragoceno svedočanstvo o prošlosti grada, kaže Nataša Stojanović direktorka Istorijskog arhiva Sombor.
U arhivu svakodnevno boravi veliki broj istraživača i posetilaca, a najveće interesovanje trenutno vlada za istraživanje porodičnog stabla. U ustanovu dolaze i studenti koji rade seminarske i master radove, dok je čitaonica namenjena istraživačima ujedno postala i prostor za radionice sa decom.
Tokom prethodnih godina uređivan je unutrašnji prostor ustanove, otvorena je nova čitaonica za istraživače, rekonstruisana je fasada Krušperove palate, dok je na Pašinoj kuli zamenjena stolarija. Za naredni period planirana je i rekonstrukcija fasade Pašine kule i ostatka zgrade Istorijskog arhiva Sombora.
