Izlazak fudbalske reprezentacije Argentine sa transparentom „Las Malvinas son Argentinas“ (Malvini su argentinski) ponovo je skrenuo pažnju javnosti na jedan od najdužih teritorijalnih sporova na svetu. Za domaću javnost, ovaj potez je odmah pokrenuo neizbežno pitanje: koliko je opravdano povlačiti paralelu između Malvinskih ostrva (u britanskoj terminologiji Folklandskih ostrva) i Kosova i Metohije?
Kratak istorijski pregled: Dva različita korena spora
Da bismo razumeli opravdanost ove paralele, moramo se osvrnuti na istorijski kontekst oba konflikta.
Malvini (Folklandska ostrva)
-
Kolonijalno nasleđe: Ostrva su istorijski naseljavale i napuštale Francuska, Španija i Velika Britanija. Argentina, nakon sticanja nezavisnosti od Španije 1816. godine, polaže pravo na njih kao naslednica španske teritorije.
-
Britansko preuzimanje (1833): Velika Britanija nasilno uspostavlja kontrolu nad ostrvima 1833. godine, proteruje argentinsko stanovništvo i naseljava svoje građane.
-
Rat 1982: Argentinska vojna hunta pokušala je silom da povrati ostrva, što je dovelo do kratkog rata u kojem je Velika Britanija odbranila kontrolu. Danas na ostrvima živi oko 3.500 stanovnika, gotovo isključivo britanskog porekla.
Kosovo i Metohija
-
Istorijsko jezgro i identitet: Za razliku od nenaseljenih ostrva, Kosovo ima višovekovni status istorijskog, kulturnog i duhovnog centra srpske države i identiteta.
-
Demografske i etničke promene: Konflikt na Kosovu je duboko etnički, obeležen decenijskim promenama demografske strukture, sukobima većinskog albanskog i manjinskog srpskog stanovništva, koji su kulminirali ratom 1998–1999. godine i NATO intervencijom bez odobrenja Saveta bezbednosti UN.
Gde se paralele poklapaju?
Iako geografski i istorijski udaljeni, ovi sporovi dele važne zajedničke tačke u domenu međunarodnog prava i nacionalnog sentimenta:
-
Princip teritorijalnog integriteta: I Srbija i Argentina temelje svoje zahteve na ključnom principu međunarodnog prava – poštovanju teritorijalnog integriteta suverenih država. Obe zemlje smatraju da su im delovi teritorije nasilno i nelegalno oduzeti od strane moćnijih zapadnih sila.
-
Nacionalni konsenzus i mit: Pitanje Malvina u Argentini i pitanje Kosova u Srbiji prevazilaze dnevnu politiku. Obe teme su duboko utkane u nacionalni identitet, obrazovni sistem i kolektivnu svest. Transparent argentinskih fudbalera identičan je reakcijama srpskih sportista koji podsećaju na status Kosova.
-
Nepriznavanje faktičkog stanja: Ni Beograd ni Buenos Ajres ne priznaju trenutnu realnost na terenu (britansku administraciju na ostrvima, odnosno samoproglašenu nezavisnost Kosova) i ulažu velike diplomatske napore da spreče njihovo puno međunarodno priznanje.
Gde se paralela potpuno ruši?
Ključne razlike pokazuju da se ova dva pitanja ne mogu pravno i politički izjednačiti:
-
Poreklo stanovništva: Na Malvinima je stanovništvo „uvezeno“ — Britanci su planski naseljeni nakon 1833. godine kroz kolonijalni model. Na Kosovu je reč o autohtonom stanovništvu i viševekovnom suživotu i sukobu dva naroda (Srba i Albanaca) koji žive na tom prostoru.
-
Zloupotreba prava na samoopredeljenje: Velika Britanija insistira na pravu na samoopredeljenje ostrvljana (koji su na referendumu 2013. u ogromnom procentu glasali da ostanu Britanci). Argentina to odbacuje jer se ne radi o autohtonom narodu. Na Kosovu su, s druge strane, zapadne sile priznale pravo na samoopredeljenje nacionalnoj manjini unutar suverene države, što je stvorilo opasan presedan.
-
Kulturno-istorijsko nasleđe: Na Malvinima nema istorijskih spomenika ili sakralnih objekata koji čine stub argentinske kulture. Nasuprot tome, Kosovo je kulturno i duhovno jezgro Srbije, sa stotinama srednjovekovnih manastira pod zaštitom UNESCO-a.
Da li je poređenje validno?
Politička i emotivna paralela je delimično validna, ali prvenstveno na nivou odbrane principa teritorijalnog suvereniteta od unilateralnih poteza velikih sila.
Dok Argentina vodi borbu protiv kolonijalnog nasleđa na udaljenom arhipelagu gde lokalno stanovništvo želi da ostane pod Londonom, Srbija na Kosovu brani svoj istorijski prostor, kulturni identitet i prava preostalog srpskog stanovništva na teritoriji koja je bila kolevka njene državnosti. Povezivanje ova dva pitanja u javnosti služi pre svega kao simbol solidarnosti država koje dele sličan osećaj nepravde pred poretkom koji kroje najmoćnije svetske sile.
