U Orbanehi del Kastiljo, na severu španske provincije Burgos, između kamenih fasada i drvenih balkona teče potok koji se pretvara u vodopad visok oko 25 metara.
Naselje je podignuto na padini, među visokim krečnjačkim liticama kanjona Ebra. Vodopad se spušta ispod kuća, preko neravnih kamenih terasa obraslih mahovinom, i nastavlja prema reci u dnu doline.
Španski naziv sela je Orbaneja del Castillo. Pripada dolini Sedano, u autonomnoj zajednici Kastilja i Leon, a zbog sačuvane arhitekture i ambijenta zaštićeno je kao istorijska celina.
Potok izlazi iz pećine iznad kuća
Početak vodenog toka može da se vidi u samom selu. Iz pećine Cueva del Agua izbija voda koja prolazi između kuća i deli naselje na dva dela, poznata kao La Villa i La Puebla. Preko potoka prelazi se mostićima.
Iza tog izvora nalazi se podzemni sistem oblikovan u krečnjaku. Kišnica prodire kroz pukotine, rastvara stenu i vremenom proširuje prolaze kroz koje voda stiže do izlaza iz pećine.
Prema turističkom portalu Burgosa, ovaj tok nekada je pokretao mlinove za žito. Voda koja danas dovodi posetioce bila je važna i za rad ljudi koji su ovde živeli.
Kamene terase i tirkizni bazeni
Vodopad se razliva preko više stepenika. U donjem delu voda se zadržava u malim prirodnim bazenima, čija se tirkizna boja jasno izdvaja od okolnog kamena.
Njihove ivice nastajale su taloženjem kalcijum-karbonata iz vode. Tako se formira bigar, porozna krečnjačka stena koja ovde gradi pregrade i terase preko kojih potok preliva.
Vode ima tokom cele godine, ali se njen protok menja sa godišnjim dobima i padavinama. Posle obilnijih kiša slapovi postaju snažniji i zauzimaju veći deo stenovite padine.
Iznad vodopada su ulice sela
Obilazak se nastavlja uzbrdo, među kamenim kućama sa drvenim balkonima. Uske ulice prate teren, a između zgrada otvaraju se pogledi na litice koje okružuju naselje.
Upravo se iz tih prolaza najbolje vidi koliko je malo prostora bilo na raspolaganju graditeljima. Kuće, stepenice i potok smešteni su na terasama padine, ispod visokog stenovitog oboda. Zvanični turistički portal Španije izdvaja sačuvane kuće srednjovekovnog karaktera, drvene balkone i cveće kao prepoznatljive detalje sela.
Do sela može i peške uz Ebro
Za one koji žele dužu šetnju, do Orbanehe vodi i put iz mesta Eskalada, odnosno Escalada. Prema preporuci nacionalnog turističkog portala, deonica je duga oko pet kilometara i prati obalu Ebra, uz crveno-bele oznake staze GR-99.
Tako se dolazak do vodopada može povezati sa šetnjom kroz kanjon. Za ulazak u pećinu Cueva del Agua treba posebno proveriti termine: regionalna turistička služba navodi sezonsko radno vreme i zatvaranje tokom zime.
