Ponekad je dovoljno zakoračiti u muzej da biste bolje razumeli jedan grad. Upravo takvo iskustvo nudi Muzej Ponišavlja u Pirotu – mesto koje čuva priče o životu, tradiciji i zanatima ovog kraja.
Od jedinstvenih primeraka pirotskih ćilima, preko starih zanata, do predmeta koji svedoče o burnoj istoriji podneblja, svaka prostorija muzeja otkriva deo identiteta i duha Pirota.
Istorija muzeja i zdanja
Muzej u Pirotu osnovan je 1947. godine, ali se u početku nije nalazio u današnjoj zgradi, koja je tada bila u privatnom vlasništvu. Kuća je otkupljena 1953. godine, a nakon tri godine rekonstrukcije i konzervacije, Muzej Ponišavlja svečano je otvoren za javnost 29. novembra 1956. godine, priča Mila Panajotović, viši kustos i istoričar.
Smešten je u kući sagrađenoj 1848. godine, koju je podigao bogati pirotski trgovac stokom Hrista Jovanović, poznat kao Mali Rista. Nadimak je dobio zbog niskog rasta, ali ga to nije sprečilo da postane uspešan trgovac u vreme Osmanskog carstva.
Prema tadašnjim pravilima, dobio je dozvolu da izgradi spratnu kuću uz uslov da gornji sprat služi kao konak za turske velikodostojnike. Takva praksa trajala je sve do 1877. godine, kada je Pirot oslobođen od otomanske vlasti, nakon čega je kuća u potpunosti vraćena porodici.
Bogatstvo zbirki i jedinstveni eksponati
U fundusu muzeja čuvaju se raznovrsne zbirke – etnološka, kao najbogatija, zatim istorijska, arheološka i zbirka istorije umetnosti.
Posebnu pažnju privlače predmeti vezani za život Malog Riste, uključujući njegov žig za obeležavanje stoke, kao i delovi odeće poput čakšira. Među značajnim eksponatima izdvaja se i vojnički hleb – tajin iz 1912. godine, koji je kroz balkanske ratove i Prvi svetski rat nosio ratnik Aleksa Zdravković. Prema predanju, majka mu je zabranila da ga pojede, verujući da će ga taj hleb štititi od smrti, objašnjava Mila Panajotović, viši kustos i istoričar.
Pored toga, muzej čuva bogate zbirke nakita, narodnih nošnji, obuće, kao i pirotske grnčarije, koja predstavlja važan deo lokalnog nasleđa.
