Pešter je poseban po kućama razbacanim širom visoravni, stadima koja često prelaze preko puta i planinama koje se vide u daljini. Saobraćaj je redak, a velikih hotela i turističkih kompleksa nema, pa tišinu uglavnom prekidaju samo vetar i zvona sa stoke.
Pešterska visoravan nalazi se između Sjenice, Tutina i Novog Pazara, na jugozapadu Srbije. Najveći deo njenog područja prostire se na nadmorskoj visini od oko 1.100 do 1.250 metara.
Okružuju je Golija, Javor, Zlatar, Jadovnik, Ozren, Giljeva i Žilindar. Ipak, planine nisu prvo što će posetioci primetiti.
Pešterom dominiraju otvoreni pašnjaci, kraška polja i mala sela do kojih vode dugi i često gotovo prazni putevi.
Pešter – balkanski Sibir
Pešterske zime mogu biti izuzetno hladne. U selu Karajukića Bunari 13. januara 1985. godine izmereno je minus 39,5 stepeni, zbog čega se ovaj kraj često naziva balkanskim Sibirom.
Sneg se zadržava dugo, a magla, mraz i jak vetar dodatno otežavaju svakodnevni život. Tokom leta slika je sasvim drugačija. Pašnjaci ozeleni, stada veći deo dana provode na otvorenom, a putevima prolaze biciklisti i putnici koji obilaze visoravan.
Ipak, ni leti se ne treba potpuno osloniti na sunčano vreme. Zbog velike nadmorske visine temperatura može brzo da padne, posebno uveče, pa topliji komad odeće nije suvišan ni tokom jula i avgusta.
Reke koje nestaju pod zemljom
Kroz Peštersku visoravan protiču Uvac, Vapa, Jablanica i Grabovica. Za ovaj kraj karakteristične su i reke koje na određenim mestima nestaju pod zemljom.
Među najpoznatijima su Boroštica, Tuzinjska i Brnjička reka. Njihovi tokovi vremenom su oblikovali pećine, kraška polja, močvare i tresetišta.
Zbog takvog terena na Pešteru se smenjuju prilično različiti predeli. Na jednom mestu nalaze se suvi pašnjaci, dok se nekoliko kilometara dalje prostiru vlažne livade na kojima žive retke biljne i životinjske vrste.
Zašto je Peštersko polje zaštićeno?
Deo visoravni obuhvaćen je Specijalnim rezervatom prirode Peštersko polje. Ovo područje stavljeno je pod najviši, prvi stepen zaštite 2015. godine, a rezervat zauzima oko 3.118 hektara na teritoriji Sjenice i Tutina.
Peštersko polje značajno je zbog očuvanih močvara, vlažnih livada i tresetišta. Od 2006. nalazi se i na Ramsarskoj listi močvarnih područja od međunarodnog značaja.
Na ovom prostoru zabeležen je veliki broj vrsta ptica. Među njima je i prdavac, retka ptica koja se gnezdi na vlažnim livadama. Iznad visoravni mogu se videti i beloglavi supovi koji dolaze iz obližnjih klisura Uvca i Mileševke.
Posetioci zato ne bi trebalo da prilaze gnezdima, ulaze automobilima na vlažne livade ili uznemiravaju životinje. Peštersko polje nije uređen park, već osetljivo prirodno područje u kojem treba poštovati pravila zaštite.
Peške ili biciklom kroz visoravan
Pešter nema jednu centralnu atrakciju oko koje se završava čitava poseta. Njegov najveći adut je sam put kroz visoravan.
Tokom vožnje smenjuju se sela, pašnjaci, stada ovaca, konji i usamljene kuće. Za pešačenje i vožnju bicikla posebno su prijatni topliji meseci, mada je pre polaska važno proveriti prognozu i stanje lokalnih puteva.
Na pojedinim mestima mobilni signal može biti slab, a nisu sve staze obeležene. Za duže ture zato treba poneti dovoljno vode, napunjen telefon, rezervnu odeću i osnovnu opremu.
Zimi u okolini Sjenice postoje uslovi za skijaško trčanje. Na lokaciji Babinjača nalazi se uređena staza koju koriste i rekreativci i iskusniji skijaši.
Ovce, konji i goveda deo su svakodnevnog prizora
Stočarstvo je jedan od glavnih poslova na Pešteru. Prostrani pašnjaci koriste se za uzgoj ovaca, goveda i konja, pa velika stada pored puta ovde nisu neuobičajena.
Od mleka i mesa proizvode se namirnice po kojima je ovaj kraj poznat. Među njima su sjenički sir, sudžuk i pešterska jagnjetina. U domaćinstvima i restoranima mogu se probati mantije, jela od heljde i jardum, koji se priprema dugim kuvanjem ovčijeg mleka.
Mnogi od ovih proizvoda i dalje nastaju u manjim domaćinstvima, prema receptima koji se prenose unutar porodice. Zbog toga hrana na Pešteru govori dosta i o načinu života ljudi koji ovde ostaju, bez obzira na duge zime i udaljenost od većih gradova.
Šta obići u okolini Peštera?
Poseta visoravni može se povezati sa obilaskom Sjenice, Novog Pazara, manastira Kumanica, Sopoćana, Đurđevih stupova, Petrova crkva i kanjona Uvca.
U Sjenici se nalazi džamija Valide Sultan iz 19. veka, dok u Novom Pazaru mogu da se obiđu Stara čaršija i tvrđava.
Meandri Uvca i vidikovci iznad kanjona nalaze se među najpoznatijim mestima u ovom delu Srbije.
