Za cara Konstantina vezuju se neki od najznačajnijih događaja u istoriji Rimskog carstva. Milanskim ediktom iz 313. godine omogućio je hrišćanima slobodno ispovedanje vere, čime je okončan viševekovni progon sledbenika Hrista i otvoren put za širenje hrišćanstva.
Njegovo ime neraskidivo je povezano sa dva grada: današnjim Istanbulom, koji je osnovao kao novu prestonicu carstva na Bosforu i nazvao Konstantinopolj, i Nišom, nekadašnjim Naisom, gde je rođen 272. godine. Upravo zbog toga Niš ovaj praznik obeležava kao svoju gradsku slavu.
Konstantin je mladost proveo na dvoru cara Dioklecijana, gde je stekao široko obrazovanje i upoznao složene prilike u carstvu. Kasnije se posvetio vojničkoj karijeri, učestvujući u brojnim pohodima koji su mu doneli ugled i visoke činove. Nakon smrti njegovog oca Konstancija Hlora, vojska ga je proglasila za savladara zapadnog dela Rimskog carstva. Njegova vladavina bila je obeležena političkim previranjima i odlučujućim bitkama koje su oblikovale sudbinu carstva.
Prema hrišćanskom predanju, uoči jedne od presudnih bitaka Konstantinu se na nebu ukazao blistavi krst sa natpisom: „Ovim pobeđuj“. Duboko potresen tim viđenjem, naredio je da se izradi znamenje nalik ukazanom krstu i da ga vojska nosi pred sobom. Nakon pobede nad nadmoćnijim protivnicima, Konstantin je u tom događaju prepoznao Božju volju, a kasnije je i sam primio hrišćanstvo.
Želeći da pronađe krst na kojem je razapet Isus Hristos, poslao je svoju majku Jelenu u Jerusalim. Prema predanju, carica Jelena je, uz velika sredstva i trud, pronašla Časni krst, nakon čega je na Golgoti podigla Crkvu Vaskrsenja Hristovog, kao i brojne druge hramove širom Svete zemlje.
Car Konstantin preminuo je u 65. godini života i sahranjen je u Crkvi Svetih apostola u Carigradu. Njegov i Jelenin kult vekovima je naročito poštovan među pravoslavnim narodima, posebno kod Grka i Rumuna.
Praznik Svetog cara Konstantina i carice Jelene obeležava se i kao krsna slava, dok ga kao svoju esnafsku slavu proslavljaju kujundžije i železničari.
