Pirot često nazivaju ,,malim Jerusalimom“, što svedoči o bogatom verskom i duhovnom nasleđu tog kraja. U gradu se nalaze brojne stare crkve i manastiri koji čuvaju tragove vekovne vere i tradicije.
Među najznačajnijim svetinjama izdvaja se Pazarska crkva, jedan od najvažnijih hramova u ovom delu Srbije.
Istorija hrama i njegove specifičnosti
Pazarska crkva prvobitno je podignuta 1834. godine, na mestu gde je i ranije postojao stariji hram, još iz vremena kada je na ovom prostoru delovala niška, odnosno pirotska mitropolija, osnovana od strane Vaseljenske patrijaršije, priča jerej Miljan Panić, starešina crkve Rođenja Hristovog u Pirotu.
Prvobitna građevina trajala je svega dvadesetak godina, jer je bila izgrađena od slabijeg materijala i teško oštećena tokom Niške bune 1841. godine. Nakon toga, Piroćanci su zatražili dozvolu od tadašnjih turskih vlasti za izgradnju novog hrama, koju su dobili sredinom 19. veka, 1855–1856. godine, kada je crkva obnovljena.
Zbog tadašnjih pravila, Turci su precizno određivali dimenzije pravoslavnih hramova, pa je crkva morala biti skromnijih razmera i niža od džamija u gradu. Zbog toga je delimično ukopana u zemlju, pa se u nju ulazi silaskom niz stepenice, što joj daje posebnu arhitektonsku karakteristiku, kaže starešina hrama.
Posebnost ovog hrama je i to što je posvećen Rođenju Hristovom, što je retkost u okviru Srpske pravoslavne crkve.
Ikonostas kao umetničko nasleđe
Unutrašnjost crkve posebno krasi bogato izrađen ikonostas, koji predstavlja vredno umetničko delo majstora iz Samokova. Ovi majstori, poznati po vrhunskom duborezu, ostavili su značajan trag u crkvenoj umetnosti, a njihovi radovi i danas privlače pažnju posetilaca.
Radovi na restauraciji ikonostasa započeti su 2020. godine, uz podršku gradske samouprave i blagoslov mitropolita niškog Arsenija. Restauraciju sprovode stručnjaci iz Beograda, a očekuje se da će obnova biti završena tokom 2026. godine, objašnjava jerej Miljan Panić.
Time Pirot nastavlja da neguje i obnavlja svoje kulturno i duhovno nasleđe, čuvajući delo svojih predaka za buduće generacije.
