Nekada je odeća na ovim prostorima bila nezamisliva bez ručno pletenih vunenih čarapa koje su štitile stopala tokom hladnih zimskih dana, ali i letnjih vrućina ako su bile pletene od finijeg pamuka.
Izrađivane od prirodne, bojene ili nebojene vune, čarape nisu predstavljale samo praktičan komad odeće već i pravo malo umetničko delo. Pastirice su nekada u drvenim sanducima ljubomorno čuvale takozvane „dvopređne” čarape kao ključni deo devojačke spreme, tkane u prepoznatljivim crnim i crvenim tonovima sa motivima preuzetim direktno iz prirode.
Majstorstvo pletenja sa pet igala
Iako je svaki kraj nosio svoju specifičnu ornamentiku i prepoznatljive šare, sve vunene čarape plele su se po jedinstvenoj recepturi, sa pet igala i uvek u smeru od pete ka prstima.
Najveća pažnja posvećivala se grlu čarape i gornjem delu stopala – delovima koji su bili najizloženiji pogledima. Dok su dečje čarape rađene izuzetno meko i bez ukrasa kako ne bi nažuljale nežne dečje noge, svečane muške i ženske čarape odisale su bogatstvom detalja, poput geometrije, cvetnih motiva ili ptica, nastalih veštim bojenjem vune prirodnim sastojcima poput orahovine ili naknadnim ručnim vezom.
Svedoci istorije i običaja
Pored svoje svakodnevne namene, vunene čarape imale su i duboko ukorenjenu ulogu u narodnim običajima, gde su služile kao dragocen dar tokom ženidbi ili ukras na čuturama kojima se pozivalo u svatove.
Koliko je ovaj odevni predmet bio utkan u svest i život naroda, najbolje ilustruje i podatak da je kralj Petar Karađorđević u avgustu 1921. godine preminuo noseći na nogama upravo par starih vunenih čarapa.
Spoj uspomena i savremenog etno-turizma
Uspomena na ovaj tradicionalni odevni predmet daleko je od zaborava, jer se vunene čarape i danas rado čuvaju u mnogim porodičnim domaćinstvima kao dragocena uspomena na bake i stare zanate.
Štaviše, sa porastom interesovanja za autentične ručne radove i prirodne materijale, šarene čarape postale su nezaobilazan deo ponude na etno-festivalima, sajmovima radinosti i manifestacijama širom Srbije.
Pored muzejskih zbirki i nastupa kulturno-umetničkih društava, vredne ruke starijih pletilja tako i danas čuvaju ovu veštinu od zaborava, nudeći novim generacijama jedinstven spoj funkcionalne topline i umetničkog nasleđa.
