Stvoreno po narudžbini carice Ane Ivanovne, bratanice Petra Velikog, ovo kolosalno delo livačke umetnosti teško je čak 216 tona, sa visinom od 6,14 metara i prečnikom od 6,6 metara.
Ipak, uprkos svojoj grandioznosti i bogatoj ukrašenosti ornamentima i portretima, zvono zbog nesrećnog spleta okolnosti tokom izrade nikada nije proizvelo svoj prvi zvuk.
Istorijat i vatrena iskušenja
Tradicija livenja velikih zvona u Rusiji datira još od 10. veka, ali je ideja o gigantskom zvonu u Kremlju imala nekoliko tragičnih prethodnika.
Prvo Car-zvono izliveno je početkom XVII veka, da bi nakon pada u požaru njegovi ostaci bili iskorišćeni za izradu drugog zvona 1655. godine. Kada je i to drugo zvono uništeno u velikoj vatri 1701. godine, carica Ana je odlučila da od njegovih ostataka napravi još veće i moćnije zvono, uz dodatak stotina kilograma zlata i srebra u leguru radi poboljšanja kvaliteta.
Posao je 1733. godine poveren domaćim majstorima Ivanu Motorinu i njegovom sinu Mihajlu. Nakon spremanja livačke jame duboke deset metara i neuspešnog prvog pokušaja tokom kog je Ivan preminuo, Mihajlo je u novembru 1735. godine uspešno izlio bronzanog diva.
Međutim, tokom završnih radova na ukrašavanju 1737. godine, u Kremlju je izbio veliki požar. Prestrašeni stražari u panici su polili hladnom vodom usijanu podlogu i podršku zvona, što je zbog nagle promene temperature izazvalo pucanje bronze i odvajanje ogromnog odlomka teškog čak 11,5 tona. Zvono je potom palo na dno jame, gde je ostalo zaboravljeno skoro ceo jedan vek.
Podizanje iz jame i neobična upotreba
Nakon neuspešnih pokušaja podizanja tokom XVIII veka, pa čak i planova Napoleona Bonaparte da ga 1812. godine kao trofej prebaci u Francusku, Car-zvono je izvađeno tek u leto 1836. godine pod rukovodstvom francuskog arhitekte Ogista de Monferana. Postavljeno je na kameno postolje pored Zvonika Ivana Velikog, gde se i danas nalazi.
Interesantno je da je tokom određenog perioda u XIX veku unutrašnjost ovog giganta služila kao mala kapela, dok je pukotina od odlomljenog dela korišćena umesto ulaznih vrata.
Savremena dijagnostika i kompjuterski zvuk
Tokom osamdesetih godina primećene su blage deformacije postolja, zbog čega je Vojna akademija u saradnji sa stručnjacima za akustičku emisiju sa Univerziteta u Rostovu sprovela detaljno „slušanje“ u ultrazvučnom opsegu kako bi se ispitalo eventualno širenje pukotina. Istraživanja su pokazala da je stanje materijala stabilno, ali je upozoreno na štetnost struganja kovanica koje turisti tradicionalno ubacuju u pukotine, jer različiti metali u kontaktu sa vlagom podstiču elektrohemijsku koroziju.
Naučna radoznalost oko toga kako bi ovo zvono zapravo zvučalo konačno je zadovoljena 2016. godine. Tim istraživača sa američkih univerziteta Berkli, Stenford i Mičigen napravio je digitalnu simulaciju zasnovanu na dimenzijama, obliku i sastavu bronze. Matematičkim modeliranjem izračunato je da bi fundamentalna frekvencija zvona iznosila oko 81 herc, a njegov elektronski reprodukovan duboki zvuk premijerno je pušten putem specijalnog sistema zvučnika.
