Prestona crkva Temišvarske eparhije je veličanstvena Srpska saborna crkva Vaznesenja Gospodnjeg. Crkva se nalazi u samom srcu Temišvara. Sa okolnim eparhijskim zdanjima ona čini čitav gradski blok duž zapadne strane Trga ujedinjenja, najstarijeg trga u gradu.
Kada dođete u Temišvar, ono što vam prvo upada u oči su zgrade iz prošlih vekova koje svedoče o bogatoj istoriji ovog grada. Jedna od njih jeste ova crkva, koja predstavlja jedan od najlepših primera barokne arhitekture u ovom delu Evrope.
Istorijat: Od temelja do današnjih dana
Prisustvo Srba u Temišvaru seže duboko u prošlost – istoričari smatraju da počeci srpske istorije na ovim prostorima sežu još od sredine 6. veka (tačnije: 567. godine).
Pre današnje crkve, na ovom mestu je postojala starija pravoslavna crkva posvećena Svetom velikomučeniku Georgiju, koja je služila svim pravoslavnim vernicima: Srbima, Rumunima, Grcima i Cincarima. Nažalost, ta prvobitna svetinja je uništena u požaru 1737. godine, tokom austrijsko-turskih sukoba.
Današnji hram počeo je da se gradi 1745. godine, kada je episkop temišvarski Georgije Popović, rodom iz Niša, postavio kamen temeljac. Samo tri godine kasnije, 1748. godine, crkva je bila završena. Iako su temelji i glavno telo crkve odmah podignuti u današnjem obliku, tornjevi su naknadno dograđeni 1791. godine, jer ranije, iz vojnih strateških razloga, nije bilo dozvoljeno da visoki zvonici ometaju osmatranje sa obližnje tvrđave.
Episkop Georgije Popović: Vizionar i graditelj
Episkop Georgije Popović bio je ključna figura ne samo za izgradnju hrama, već i za srpski narod u Temišvaru. Rođen 1701. godine u Starom Vlahu, postao je mitropolit niški 1735. godine, da bi nakon velikih seoba naroda prešao u Austriju. Carica Marija Terezija ga je 1745. godine postavila za episkopa temišvarskog.
Njegova vizija bila je dalekosežna. Pored Saborne crkve, sagradio je i raskošni Vladičanski dvor, koji se i danas nalazi pored hrama. Poznat je i po tome što ga je prosvetitelj Dositej Obradović opisao kao slobodoumnog mislioca, Georgije je čak zagovarao da se manastiri pretvore u škole i bolnice, što je za to vreme bilo revolucionarno. Sahranjen je u svojoj Sabornoj crkvi.
Arhitektura i ikonostas
Crkva je zamišljena kao građevina monumentalnog i skladnog prostora. Ono što je čini posebno vrednom jeste njen ikonostas, koji spada među najlepše u istoriji srpske umetnosti. Prvobitni ikonostas bio je delo slikara Stefana Teneckog, ali je zamenjen 1843. godine. Tematski, ikonostas obuhvata sve ključne prizore iz Starog i Novog zaveta – od Žrtve Avramove, preko Blagovesti i Vaskrsenja, pa sve do Silaska Svetog Duha. Zidno slikarstvo u enterijeru kasnije su dopunjavali Josif Habinger iz Beča i Stevan Aleksić iz Arada
