Dok za neke boje koristimo jednostavne opise poput „svetloplava“ ili „tamnoplava“, posebne varijante kao što su petrolej, kraljevska ili šerpa plava duguju svoje nazive specifičnim istorijskim kontekstima, prirodnim sirovinama, pa čak i svakodnevnim predmetima iz domaćinstva.
Petrolej plava: Spoj hemije, nafte i tekstilne industrije
Naziv petrolej plava (ili petroleum blue) potiče direktno od boje sirove nafte i njenih prerađevina, pre svega kerozina i petroleja.
Kada se tečni petrolej posmatra na svetlu pod određenim uglom, ili kada se tanki sloj ulja prelije preko vode, dolazi do prelamanja svetlosti koje stvara karakterističan tamni, zelenkasto-plavi odsjaj.
Krajem 19. i početkom 20. veka, razvojem sintetičkih boja u tekstilnoj industriji, dizajneri su uspeli da rekreiraju ovu duboku, zasićenu nijansu koja se nalazi tačno na granici između plave i zelene. Naziv se zadržao u modi i enterijeru kao sinonim za eleganciju koja podseća na dubine okeana ili prelaze svetlosti na uljastim površinama.
Kraljevska plava: Simbol luksuza i vladarskog prestiža
Za razliku od petrolej plave koja je inspirisana industrijom, kraljevska plava (royal blue) nosi čisto plemićko poreklo.
Ovaj naziv nastao je u Velikoj Britaniji početkom 19. veka. Priča kaže da je stvorena u sklopu takmičenja za izradu haljine za kraljicu Šarlotu (suprugu kralja Džordža III).
Tekstilci su osmislili izuzetno svetlu, intenzivnu i tamnu nijansu plave boje koristeći tadašnje najskuplje pigmente. Boja je odmah povezana sa krunom, visokim staležom i luksuzom. Kroz istoriju, tamnoplave nijanse su često bile priviligija bogatih jer su prirodni plavi pigmenti (poput onih dobijenih iz poludragog kamena lapis lazuli) bili skuplji čak i od zlata.
Šerpa plava: Balkanski fenomen iz svakodnevne kuhinje
Naziv šerpa plava predstavlja jedinstven i prilično duhovit lokalni fenotip u nazivima boja na našim prostorima.
Ovaj izraz ne potiče iz visoke mode niti iz prirodnih nauka, već iz industrijske proizvodnje emajliranog posuđa tokom 20. veka. Na prostorima bivše Jugoslavije, fabrički giganti (poput fabrike Metalac iz Gornjeg Milanovca ili slovenačkog Emajna) proizvodili su čuvene kuhinjske šerpe, lonce i džezve u tačno određenoj, veoma prepoznatljivoj nijansi plave boje — obično ukrašene belim tufnama. Ta specifična, jarka, srednje tamna plava boja toliko se urezala u kolektivnu svest i svakodnevicu da je narod jednostavno počeo da svaku tkaninu ili predmet te nijanse opisuje kao „šerpa plavu“.
Bilo da je reč o industrijskom odsjaju petroleja, kraljevskom luksuzu ili nostalgiji prema starom emajliranom posuđu, nazivi plavih nijansi nam pokazuju kako jezik na divan način spaja estetiku, istoriju i kulturu svakodnevnog života. Pored njih postoji još mnoštvo varijanti — poput mornaričko plave, tirkizne, kobalt, indigo ili nebo plave — i sve one dodatno potvrđuju kako jezik kroz slikovite nazive precizno hvata bogatstvo sveta koji nas okružuje.
