Sveti Gora Atos nije samo geografska lokacija, to je duhovno središte duboko ukorenjeno kroz vekove. Prema legendi, sve je počelo četrdeset devete godine po Hristu, kada je Bogorodica, na poziv vaskrslog Lazara, krenula ka ostrvu Krit. Na tom putu, doživela je brodolom i našla se na obali današnjeg manastira Iveriona. Oduševljena lepotom tog mesta, proglasila ga je svojim, a tako je i počela priča o Svetoj Gori.
Predanje kaže da je statua Apolona, koja se nalazila na vrhu Atosa, progovorila i priznala da je lažni idol, poručivši ljudima da se poklone pravom Bogu Hristu. Tako je počela hristijanizacija ovog dela Grčke. Paganski hramovi su vremenom nestajali, a hrišćanska tradicija je jačala.
Manastiri su počeli da se formiraju kasnije, ali verovanje da je Majka Božija zaštitnica Atosa postalo je duboko ukorenjeno u doba Vizantijskog carstva.
Vatoped, mesto gde su Sveti Sava i Stefan Nemanja započeli novu stranicu srpske istorije
Manastir Vatoped, drugi po značaju na Svetoj Gori, počeo je da se gradi u desetom veku kada se vizantijski car molio da mu dete bude spašeno od brodoloma, što se i dogodilo, jer je dete pronađeno u grmu kupine u blizini plaže. Ime „Vatoped“ potiče od latinskog „vato pedos“, što znači „dete iz kupine“, upravo zbog priče o spašenom detetu pronađenom u kupinama.
Sveti Sava i Stefan Nemanja su ovde započeli svoj put. U manastiru Vatoped, odlučili su da osnuju manastir Hilandar, posvećen srpskom narodu. Ovaj trenutak označio je značajan korak u formiranju srpske duhovne tradicije.
Od vremena Svetog Save do danas, prijateljstvo između srpskog i grčkog naroda ostaje čvrsto i neraskidivo. Manastir Vatoped, zajedno sa Hilandarom, simbolizuje to trajno prijateljstvo i duhovno nasleđe.
Ikone koje čuvaju manastir: Sećanje na čudo iz 1822. godine
Manastir Vatoped čuva dragocene relikvije, među kojima su delovi časnog pojasa Presvete Bogorodice, koje su poklonili car Lazar i vizantijski car Jovan Katakuzin. Brojne čudotvorne ikone manastira, svedoče o bogatoj istoriji i snazi vere.
Ikone u manastiru Vatoped su neprocenjive vrednosti i predstavljaju srce duhovnog života zajednice. Mnoge od njih su rađene prema strogim ikonografskim šemama, dok su druge delo poznatih zoografa. U manastiru se čuva sedam čudotvornih ikona Presvete Bogorodice. Jedna od njih nalazi se u Svetom oltaru i među monasima je poznata kao Bogorodica Jevanđeljska. Arheolozi koji su je proučavali smatraju da je reč o jednoj od najstarijih ikona u manastiru, zbog čega ima posebno mesto u njegovoj duhovnoj i istorijskoj baštini.
Preostalih šest ikona potiču iz XIV veka. Među njima je i ikona Bogorodice Mučenice, koja se nalazi na ulazu u manastir i koju bratstvo smatra svojim čuvarom.
Uz ovu ikonu vezuje se i događaj iz 1822. godine. Tada je grupa turskih vojnika došla sa namerom da opustoši manastir. Jedan od njih, prema manastirskom predanju, udario je ikonu Presvete Bogorodice u predelu ruke. Ubrzo nakon toga iznenada je pao u nesvest, a taj događaj bratstvo manastira pamti kao čudo koje je sačuvalo svetinju.
U istoriji pravoslavnih manastira ovakvi događaji često se pamte kao podsećanje na vremena iskušenja kroz koja je Crkva prolazila.
